تنش‌های منطقه‌ای: چالش‌ها و فرصت‌های روابط ایران، ترکیه و آذربایجان

گلبرگ تبریز.طاهره اشرفیان. در دنیای امروزی که مرزهای جغرافیایی و فرهنگی هر روز کمتر می‌شوند، اهمیت روابط دوستانه و سازنده بین کشورهای همسایه بیش از پیش آشکار شده است .حسن همجواری به معنای برقراری روابط دوستانه و سازنده با کشورهای همسایه است.این مفهوم نه تنها به معنای احترام متقابل به حاکمیت و تمامیت ارضی کشورهاست، بلکه شامل همکاری در زمینه‌های اقتصادی، امنیتی و فرهنگی نیز می‌شود. کشورهای همسایه به دلیل نزدیکی جغرافیایی، اغلب از اشتراکات تاریخی و فرهنگی برخوردارند که می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای تقویت روابط دوجانبه و چند جانبه مورد استفاده قرار گیرد.
روابط بین ایران، ترکیه و آدربایجان به عنوان سه کشور همسایه و دارای اشتراکات فرهنگی و تاریخی، گرچه از این قاعده مستثنی نیست. اما همواره با پیچیدگی و تناقض هایی همراه بوده است.
این پیچیدگی ها ناشی از رقابت بر سر نفوذ منطقه ای، تفاوت در دیدگاهها نسبت به مسائل منطقه ای و بین المللی، و همچنین وجود برخی منافع متعارض است که مهمترین آن ها عبارتند از:

_ رقابت بر سر نفوذ منطقه‌ای: هر سه کشور به دنبال افزایش نفوذ خود در منطقه قفقاز و آسیای مرکزی هستند که این امر به رقابت بر سر منابع، بازارها و موقعیت ژئوپلیتیکی منجر شده است.

_ اختلاف نظر در مورد مسائل منطقه‌ای: اختلاف نظر در مورد مسائلی مانند بحران سوریه، جنگ در یمن و رویکرد نسبت به قدرت‌های بزرگ مانند روسیه و ایالات متحده، بر روابط این کشورها تأثیر گذاشته است.

_ حمایت از گروه‌های مخالف: حمایت هر یک از این کشورها از گروه‌های مخالف در کشورهای دیگر، به ویژه در سوریه، باعث تشدید تنش‌ها شده است.
_ مسائل قومی و مذهبی: وجود اقلیت‌های قومی و مذهبی در هر یک از این کشورها و همچنین تلاش برخی گروه‌ها برای ایجاد تنش‌های قومی و مذهبی، به روابط بین این کشورها آسیب زده است.

_ مسائل اقتصادی: رقابت اقتصادی بین ایران و ترکیه در منطقه، به ویژه در حوزه انرژی و زیرساخت‌ها، منجر به تنش‌هایی در روابط این دو کشور شده است.

_ نقش قدرت‌های بزرگ: دخالت قدرت‌های بزرگ در منطقه قفقاز و تلاش آن‌ها برای افزایش نفوذ خود، بر روابط بین ایران، ترکیه و آذربایجان تأثیرگذار بوده است.

_ رسانه‌ها و فضای مجازی: رسانه‌ها و فضای مجازی با انتشار اخبار نادرست و تحریک‌آمیز، به تشدید تنش‌ها کمک کرده‌اند.
و …

تاثیر تنش‌ها بر ایران، ترکیه و آذربایجان

پاسخ به این موضوع نیازمند بررسی دقیق و همه جانبه عوامل مختلف است. اما در هر صورت، تاثیر گذاری تنش ها بر هر یک از این کشورها به عوامل متعددی
بستگی دارد:

_ عمق روابط تاریخی و فرهنگی: ایران و ترکیه دارای تاریخ و فرهنگ مشترک بیشتری نسبت به ایران و آذربایجان هستند. این امر می‌تواند بر میزان تأثیرگذاری تنش‌ها بر روابط این دو کشور موثر باشد.

_ وابستگی اقتصادی: هرچه وابستگی اقتصادی کشورها به یکدیگر بیشتر باشد، تأثیرگذاری تنش‌ها بر آن‌ها نیز بیشتر خواهد بود.( نقض یک جانبه توافق دو طرفه از سوی ایران در پرداخت سوبسید به رانندگان، تنها نمونه کوچکی از اختلال در همکاری اقتصادی بود، که اخیرا اتفاق افتاد )
_ سیاست خارجی و منطقه‌ای: سیاست‌های خارجی و منطقه‌ای هر یک از این کشورها و اولویت‌های آن‌ها در روابط بین‌الملل، در میزان آسیب‌پذیری آن‌ها در برابر تنش‌ها نقش مهمی ایفا می‌کند.

_ حمایت‌های بین‌المللی: میزان حمایت‌های بین‌المللی که هر کشور دریافت می‌کند، می‌تواند بر توانایی آن در مقابله با فشارهای ناشی از تنش‌ها تأثیرگذار باشد.
با توجه به این موارد، می‌توان گفت که هر سه کشور از تنش‌ها متضرر می‌شوند، اما میزان و نوع آسیب‌ها در هر یک از آن‌ها متفاوت است.

_ ایران: ایران به دلیل گستردگی جغرافیایی، تنوع قومی و مذهبی، و همچنین تحریم‌های بین‌المللی، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر تنش‌ها دارد. این تنش‌ها می‌تواند به تشدید مشکلات اقتصادی، تضعیف جایگاه منطقه‌ای، کاهش سرمایه‌گذاری های خارجی ، کاهش همکاری‌های منطقه ای و افزایش بی‌ثباتی در منطقه منجر شود.

_ ترکیه: ترکیه نیز از تنش‌ها متضرر می‌شود، اما به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی و روابط گسترده با کشورهای مختلف، توانایی بیشتری برای مدیریت این تنش‌ها دارد. با این حال، افزایش تنش‌ها می‌تواند به کاهش سرمایه‌گذاری خارجی در ترکیه و افزایش هزینه‌های نظامی منجر شود.
_ آذربایجان: آذربایجان به عنوان یک کشور کوچک‌تر و وابسته‌تر به اقتصاد جهانی، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر تنش‌ها دارد. تنش‌ها می‌تواند به کاهش صادرات، افزایش بیکاری و بی‌ثباتی سیاسی در این کشور منجر شود.

نقش ترکیه در دوران تحریم‌ها:
در دوران تحریم‌ها، ترکیه به عنوان یکی از همسایگان مهم ایران، نقش قابل توجهی در روابط اقتصادی و تجاری با ایران ایفا کرده است. ترکیه به عنوان یک پل ارتباطی بین ایران و بازارهای جهانی عمل کرده و به ایران کمک کرده است تا برخی از کالاهای مورد نیاز خود را وارد کند. با این حال، تحریم‌ها و تنش‌های سیاسی بین دو کشور، مانع از توسعه‌ی روابط اقتصادی به پتانسیل کامل خود شده است.
در مجموع، می‌توان گفت که تنش‌ها بین ایران، ترکیه و آذربایجان، یک بازی با مجموع برد-باخت است. هیچ‌کدام از این کشورها نمی‌توانند از این تنش‌ها سود ببرند و همه آن‌ها به نوعی متضرر می‌شوند.
برای کاهش تنش‌ها و بهبود روابط، هر سه کشور باید به دنبال راه حل‌های دیپلماتیک و همکاری‌های منطقه‌ای باشند. تقویت همکاری‌های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی می‌تواند به افزایش اعتماد متقابل و کاهش تنش‌ها کمک کند.

برای کاهش تنش‌ها و بهبود روابط بین ایران، ترکیه و آذربایجان می‌توان راهکارهای زیر را پیشنهاد کرد:
_ تقویت دیپلماسی: اولویت اصلی باید بر تقویت دیپلماسی و گفتگو با همسایگان باشد.
_خودداری از اقدامات تحریک‌آمیز: همه طرفین باید از هرگونه اقدام تحریک‌آمیز و توهین‌آمیز خودداری کنند.
_ توجه به منافع مشترک: بر روی منافع مشترک تمرکز کرده و از فرصت‌های همکاری مشترک استفاده شود.
_ تقویت همکاری‌های منطقه‌ای: همکاری‌های منطقه‌ای در زمینه‌های مختلف، به ویژه اقتصادی، می‌تواند به کاهش تنش‌ها کمک کند.
_ مدیریت رسانه‌های اجتماعی: نظارت بر رسانه‌های اجتماعی و مقابله با انتشار اخبار دروغ و تحریک‌آمیز، از اهمیت بالایی برخوردار است.

نتیجه‌گیری:

تنش‌ها بین ایران، ترکیه و آذربایجان نشان‌دهنده پیچیدگی‌های روابط بین‌المللی در منطقه قفقاز و خاورمیانه است. هر سه کشور از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های قابل توجهی برای همکاری و تعامل بهره‌مند هستند، اما منافع متعارض، دیدگاه‌های متفاوت و رقابت‌های منطقه‌ای، موانع بزرگی برای ایجاد روابط دوستانه و پایدار ایجاد کرده‌اند. با توجه به چالش‌های موجود، بهترین راهکار برای کاهش تنش‌ها و بهبود روابط بین ایران، ترکیه و آذربایجان، تمرکز بر دیپلماسی فعال و بهره‌گیری از ابزارهای همکاری منطقه‌ای است.

تنش‌ها و اختلافات ممکن است بخشی از واقعیت سیاسی منطقه باشند، اما با همکاری، دیپلماسی و احترام متقابل، می‌توان به سوی آینده‌ای پایدارتر و همگراتر حرکت کرد. آینده‌ای که در آن، کشورهای همسایه می‌توانند از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های مشترک خود بهره‌برداری کنند و به رفاه و پیشرفت مردم خود کمک کنند.