علل دشمنی غرب با ایران

گلبرگ تبریز. بهروز ممی زاده. انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ تنها یک جابه‌جایی قدرت نبود؛ بلکه دگرگونی عمیقی در ساختار سیاسی، هویتی و ژئوپلیتیکی منطقه ایجاد کرد. همین تغییرات سبب شد که بسیاری از دولت‌های غربی انقلاب را نه صرفاً یک تحول داخلی، بلکه یک چالش راهبردی برای منافع خود تلقی کنند. ریشه‌های این تعارض را می‌توان در چند محور اصلی بررسی کرد.

۱. برهم خوردن نظم مطلوب غرب در خاورمیانه
پیش از انقلاب، ایران یکی از متحدان کلیدی غرب و به‌ویژه آمریکا در منطقه بود. انقلاب اسلامی این معادله را کاملاً تغییر داد و حکومتی بر سر کار آمد که استقلال سیاسی، نفی سلطه‌پذیری و قطع وابستگی را در اولویت قرار داد. این تغییر ناگهانی، توازن قدرت مورد نظر غرب را مختل کرد و زمینه‌ساز بی‌اعتمادی و تقابل شد.

۲. چالش ایدئولوژیک و فرهنگی
انقلاب اسلامی مدلی از حکومت را ارائه داد که بر پایه دین، مشارکت مردمی و استقلال‌طلبی شکل گرفته بود. این مدل با الگوی سکولار و لیبرال غرب همخوانی نداشت و حتی الهام‌بخش جنبش‌های اسلامی در دیگر کشورها شد. از نگاه برخی دولت‌های غربی، این الگو تهدیدی نرم برای نفوذ فرهنگی و سیاسی آنان محسوب می‌شد.

۳. منافع اقتصادی و انرژی
ایران یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان انرژی در جهان است. پیش از انقلاب، غرب دسترسی گسترده‌تری به منابع و قراردادهای نفتی ایران داشت. پس از انقلاب، سیاست‌های اقتصادی مستقل و ملی‌گرایانه، این دسترسی را محدود کرد و منافع اقتصادی غرب را تحت تأثیر قرار داد. این مسئله نیز به افزایش تنش‌ها دامن زد.

۴. سیاست خارجی مستقل و حمایت از جریان‌های مقاومت
ایران پس از انقلاب، سیاست خارجی خود را بر حمایت از گروه‌ها و دولت‌هایی بنا کرد که در برابر سیاست‌های آمریکا و برخی متحدانش قرار دارند. این رویکرد، ایران را به بازیگری تأثیرگذار اما غیرهمسو با غرب تبدیل کرد و رقابت ژئوپلیتیکی را تشدید نمود.

۵. نگرانی از گسترش نفوذ منطقه‌ای ایران
در دهه‌های پس از انقلاب، ایران توانست نقش مهمی در تحولات منطقه‌ای ایفا کند. این نفوذ در عراق، لبنان، سوریه و یمن از نگاه برخی دولت‌های غربی به معنای افزایش قدرت ایران و کاهش نفوذ آنان بود. همین برداشت، یکی از عوامل اصلی استمرار تعارضات سیاسی و امنیتی شد.

۶. مسئله هسته‌ای
برنامه هسته‌ای ایران یکی از مهم‌ترین محورهای اختلاف است. غرب نگران افزایش قدرت راهبردی ایران است و ایران نیز بر حق خود برای توسعه فناوری صلح‌آمیز تأکید می‌کند. این اختلاف، به یکی از طولانی‌ترین و پیچیده‌ترین پرونده‌های سیاسی میان ایران و غرب تبدیل شده است.

جمع‌بندی
تعارض غرب با انقلاب اسلامی را نمی‌توان به یک عامل واحد محدود کرد. این تقابل نتیجه مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، ایدئولوژیک و امنیتی است که از دل تغییرات بنیادین سال ۱۳۵۷ پدید آمد. انقلاب اسلامی نظم منطقه‌ای مورد نظر غرب را دگرگون کرد و ایران را به بازیگری مستقل و تأثیرگذار تبدیل نمود؛ وضعیتی که همچنان محور اصلی اختلافات میان دو طرف است.