چرا الگوی مصرف رعایت نمی شود؟

طاهر خیری/روزنامه نگار

همچنان که ایرانی ها در مصرف نمک،نوشابه،سیگار و روغن پیشتازند به همان میزان هم در در مصرف آب، نان و حامل های انرژی نیز جز مردمان بد مصرف محسوب می شوند.مصرف مان نه بهینه است و نه با صرفه.یاد نگرفته ایم خود را مقید به رعایت الگوی مصرف کنیم. بی محابا مصرف می کنیم و نمی اندیشیم که این منابع با هزینه های زیادی تولید و با یارانه دولتی، ارزان به دست مان می رسند.

باید به این درک و واقع بینی برسیم که در مصرف آب، انرژی، مواد غذایی و مدیریت این منابع استفاده بهینه ببریم تا کمترین اتلاف و بیشترین بهره وری را به دست آوریم.فقط کافیست عادت کنیم چند اقدام موثر را در سبک زندگی مان نهادینه کنیم.استفاده از وسایل کم مصرف مانند لامپ های ال ای دی،خاموش کردن وسایل برقی اضافی در منزل و محیط کار، استفاده از تایمر و سنسور حرکتی در شیرآلات و لوازم مصرفی برقی، عایق بندی در و پنجره ها برای جلوگیری از هدر رفت انرژی از جمله مواردی هستند که هم هزینه ها را کاهش می دهند و هم به حفظ منابع طبیعی کمک می کنند.

اول خرداد با عنوان روز” بهره وری و بهینه سازی مصرف” نامگذاری شده است تا تاکیدی براهمیت استفاده موثر و بهینه از ظرفیت‌های موجود و بهینه سازی مصرف برای توزیع عادلانه انرژی در سطح کشور و جلوگیری از هدر رفت منابع طبیعی باشد. به واقع روز بهره وری و بهینه سازی مصرف، بهانه ای برای بیان اهمیت استفاده مؤثر و مطلوب از زمان، امکانات، سرمایه، فرصت ها و نیروی انسانی در جهت تولید، بهینه سازی مصرف و در نتیجه، رسیدن به رشد و شکوفایی همه جانبه اقتصادی و اجتماعی است.

بهره وری به معنی استفاده مطلوب و بهینه از مجموعه امکانات، ظرفیت‌ها، سرمایه‌ها، نیرو‌ها و منابعی است که به انسان برای رسیدن به رشد و شکوفایی همه جانبه کمک می‌کند.اسلام در موارد فراوانی به مسلمانان سفارش می کند از منابع در اختیارشان درست استفاده کنند تا از اسراف جلوگیری شود. در فرهنگ غنی اسلام، بهره وری تنها معیاری اقتصادی و مالی نیست، بلکه برنامه ریزی دقیق و درست برای بهره گیری مناسب از لحظه لحظه عمر است.

بر اساس آخرین آمار، مصرف روزانه انرژی در ایران شامل ۱۲۴ میلیون لیتر بنزین، ۱۲۰ میلیون لیتر گازوئیل، ۲۵ میلیون لیتر نفت سفید و سوخت جت، ۲۰ هزار تن و در مجموع معادل ۲۹۴ میلیون لیتر سوخت در روز است.علاوه بر سوخت، مصرف روزانه برق به میزان یک میلیارد کیلووات ساعت و مصرف روزانه گاز طبیعی به میزان ۸۷۰ میلیون مترمکعب، هرکدام به ترتیب ۵۰ میلیون و ۲۶۰ میلیون دلار ارزش افزوده دارند. مجموع این مقادیر معادل ۴۹۸ میلیون دلار در روز و بالغ بر ۱۸۲ میلیارد دلار در سال است.

متوسط مصرف سرانه انرژی در ایران حدود ۲/۲ برابر متوسط جهانی است، در حالی که سرانه تولید ناخالص داخلی کشور نصف میانگین جهانی است. این امر باعث شده که شدت انرژی در ایران بیش از ۴ برابر متوسط جهانی باشد.

بخش صنعت 36 درصد و بخش خانگی 32 درصد از سهم برق مصرفی در کشورمان را به خود اختصاص داده اند.گسترش استفاده از پنل های خورشیدی یا آبگرمکن های خورشیدی برای تامین بخشی از برق مصرفی در ساختمانهای مسکونی و اداری و حتی در بخش های کشاورزی و صنعتی ضروری به نظر می رسد. دولت باید با تشویق مردم و اعطای تسهیلات لازم شرایط استفاده از پنل های خورشیدی را در تمامی بخش ها فراهم آورد تا استفاده از انرژی های نو و تجدید پذیر به یک فرهنگ تبدیل شود.

سرانه مصرف کل آب شرب در ایران شامل مصارف خانگی و غیر خانگی است که این رقم ۲۳۵ لیتر به‌ازای هر نفر در شبانه‌روز اعلام شده است.در تعدادی از کشورهای اروپایی توسعه‌یافته از جمله آلمان، هلند و انگلیس سرانه مصرف خانگی آب در حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ لیتر به‌ازای هر نفر در شبانه‌روز است.

در حالی که کشورمان سالهاست با بحران خشکسالی و کاهش بارندگی روبرو است و بسیاری از مناطق درگیر تنش آبی قرار دارند اما متاسفانه برای مدیریت مصرف آب در امور خانگی و کشاورزی تدبیر نشده است. هنوز در کشور ما آب مصرفی و آب آشامیدنی در بخش خانگی تفکیک نشده و این منبع حیات صرف امور جاری زندگی مثل استحمام کردن،شستن لباس و امور دیگر بهداشتی می شود.در بخش کشاورزی نیز از آب استفاده بهینه نمی شود و آبیاری قطره ای در زمین های کشاورزی گسترش نیافته است.

با عنایت به این موضوع مهم، مدیریت مصرف آب و استفاده بهینه از این منبع حیاتی در تمامی بخش ها ضروری به نظر می رسد. این امر محقق نمی شود مگر با فرهنگ سازی مصرف صحیح آب و انرژی.اگر الگوی مصرف توسط مردم رعایت شود و منابع طبیعی به درستی مدیریت شوند به یقین 30 تا 50 درصد هزینه های انرژی در کشورمان کاهش می یابد.