همه عمر با کلمات بازی کردم

گلبرگ تبریز.طاهر خیری. دوشنبه 6 مرداد در یک عصر گرم تابستانی به همراه گروه دیدار با مفاخر آذربایجان به دیدار مردی فرهیخته از وادی فرهنگ و ادب این مرز و بوم رفتیم. او اول مهر ۱۳۳۶ در تبریز، و در خانواده‌ای اهل عرفان و فلسفه چشم به جهان گشود.

خانه استاد در یکی از محلات قدیمی و در دل تبریز قرار دارد. وقتی که قدم می زنی انگار در گذشته سیر می کنی. خانه ای آجری دارای حیات و درخت و ایوان با ستون های برافراشته.یکسره سکوت است و پر از آرامش. سنت در این خانه حکمفرماست و چیزی از زندگی مدرنیته نمی توان در آن یافت. تابلوهای قدیمی به خصوص عکس پدر استاد بیش از همه به چشم می خورد.

حسن بی هادی می گوید: پدرم فرانسه و عربی بلد بود و اغلب به اروپا و هندوستان در رفت و آمد بود. جرقه علاقه به ادبیات ترکی در من نزد پدر زده شد.او هرجا می رفت من هم بودم.البته علاقه به ادبیات ترکی در خانواده ما بود.

او تا کلاس نهم درس خواند و ادامه نداد.رفت حوزه علمیه اما پدرش مخالف بود. می گوید فلسفه اسلامی را انتخاب کردم و 7 سال در این حوزه آموختم.سپس 4 سال در فرانسه و بلژیک وکالت خواندم.

وی علاوه بر فلسفه و وکالت اهل موسیقی بوده و نی و تار می نواخت. در کنارش اما بیشتر وقت و عمران گرانمایه اش را صرف ادبیات ترکی کرد. لغت و کلمات دنیای او بود. بی هادی تاکید می کند  همه عمرم با کلمات و حروف بازی میکردم. هر سخنی یا کلمه ای که می شنیدم جمع می کردم چون می دانستم که روزی به دردم می خورند.

استاد پیشکسوت تبریزی در جوانی به حوزه علمیه رفت تا فلسفه اسلامی را بیاموزد، اما خیلی زود به اندیشه‌های افلاطون و ملاصدرا علاقه‌مند شد. پس از تسلط بر عربی، زبان فرانسه را آموخت و برای ادامه‌ی مطالعات فلسفی و موسیقایی به پاریس رفت. در آنجا به مطالعه‌ی آثار افلاطون، هگل و هایدگر پرداخت و نقدهایی جدی بر ترجمه‌های فارسی فلسفه غرب نوشت.

استاد بی هادی بی شک یکی از چهره‌های ماندگار فرهنگی و ادبی کهن شهر تبریز است که در حوزه‌های زبان‌شناسی، فلسفه، حقوق، و موسیقی فعالیت داشته است. او بنیان‌گذار سایت توروز (Turuz.com) است که به عنوان یکی از بزرگ‌ترین منابع دیجیتال زبان ترکی شناخته می‌شود و بیش از ۱۸ هزار جلد کتاب را در قالب PDF در دسترس قرار داده است.

وی آثار متعددی در حوزه‌های زبان‌شناسی، فلسفه، و فرهنگ ترکی خلق کرده که بیشتر آن‌ها در قالب دیجیتال و از طریق سایت توروز در دسترس قرار گرفته‌اند. او به جای انتشار رسمی کتاب‌ها، تمرکز خود را بر گردآوری، دیجیتال‌سازی، و تحلیل منابع گذاشته است. هدف او از راه‌اندازی توروز، نجات کتاب‌ها از فراموشی و رساندن دانش به علاقه‌مندان بوده است.

این اتیمولوژیست و لغت‌شناس در ریشه‌یابی واژگان ترکی و گردآوری ضرب‌المثل‌ها و اصطلاحات عامیانه نقش مهمی ایفا کرده است.در فرهنگ‌نامه‌های ترکی به ترکی، واژگان را با دقت ریشه‌یابی کرده و مفاهیم جغرافیایی مانند «ساغالان» را تحلیل نموده است.