آرزوهای بزرگ، توان محدود؛ چرا ازدواج برای جوانان تصمیمی دشوار شده است؟

گلبرگ تبریز. همزمان با سالروز ولادت حضرت علی‌اکبر (ع) و روز جوان، توجه به مطالبات و چالش‌های نسل جوان اهمیتی دوچندان می‌یابد. روز جوان، علاوه بر فرصتی برای تبریک و تجلیل، زمانی برای بازخوانی دغدغه‌های اساسی جوانان در حوزه‌هایی چون معیشت، اشتغال، تحصیل و به‌ویژه ازدواج است؛ موضوعی که در سال‌های اخیر با تغییرات محسوسی همراه بوده است.

ازدواج در آموزه‌های دینی همواره به‌عنوان مسیری الهی و زمینه‌ساز آرامش و رشد فردی و اجتماعی مورد تأکید قرار گرفته است؛ اما واقعیت‌های اجتماعی و اقتصادی امروز، شرایط تحقق این امر را برای بسیاری از جوانان دشوار کرده است. افزایش هزینه‌های زندگی، پیچیده‌تر شدن رسوم ازدواج، چشم‌وهم‌چشمی‌ها، مهریه‌ها و جهیزیه‌های سنگین و در کنار آن، مشاهده نمونه‌هایی از زندگی‌های ناموفق، سبب شده نگاه جوانان به ازدواج با احتیاط بیشتری همراه شود. آمارها نیز نشان می‌دهد طی یک دهه گذشته، میزان ازدواج در کشور حدود ۳۹ درصد کاهش یافته است.

امروز در اطراف خود جوانانی را می‌بینیم که از مرز ۳۰ سالگی عبور کرده‌اند و همچنان مجرد مانده‌اند؛ برخی به‌دلیل شرایط اقتصادی و شغلی و برخی دیگر به‌واسطه تغییر نگرش نسبت به ازدواج. در گذشته، معیارهایی چون اخلاق، دینداری و سلامت رفتاری در اولویت قرار داشت، اما امروز ثبات اقتصادی و تأمین رفاه، به مهم‌ترین دغدغه جوانان بدل شده است.

برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، پای صحبت چند جوان و کارشناسان این حوزه نشستیم.

«اول موفق شو، بعد ازدواج کن»

مریم سلیمانی، متولد ۱۳۷۸ و دانشجو، ازدواج را در اولویت فعلی زندگی خود نمی‌داند. او می‌گوید: از کودکی به ما گفته‌اند ابتدا باید به موفقیت تحصیلی و شغلی برسیم و بعد به ازدواج فکر کنیم. همین نگاه باعث شده ازدواج برای نسل ما به انتخابی ثانویه تبدیل شود.

او با اشاره به نادیده‌گرفتن آمادگی روانی در ازدواج، ادامه می‌دهد: در جامعه ما، صرف رسیدن به سن یا داشتن حداقل درآمد، به‌معنای آمادگی برای ازدواج تلقی می‌شود؛ در حالی‌که پذیرش مسئولیت همسر بودن، نیازمند بلوغ فکری و حمایت خانواده‌هاست.

به گفته این دانشجو، تعریف درستی از زندگی مشترک به نسل جدید آموزش داده نشده و بیشتر بر ظواهر مراسم ازدواج تأکید شده است، در حالی‌که زندگی زناشویی مهارت، مراقبت و آموزش مستمر می‌طلبد.

افزایش انتظارات، کاهش توان

علی اصحابی، متولد ۱۳۷۳ و برنامه‌نویس، با وجود داشتن درآمد نسبتاً مناسب، ازدواج را تصمیمی دشوار می‌داند. او می‌گوید: انتظارات نسبت به گذشته بسیار بالا رفته است. داشتن خانه، خودرو و تأمین کامل هزینه‌ها به‌عنوان پیش‌شرط ازدواج مطرح می‌شود، در حالی‌که بسیاری از جوانان توان تحمل چنین بار سنگینی را ندارند.

او معتقد است نبود آموزش‌های لازم درباره مسئولیت‌پذیری و استقلال فردی در خانواده و نظام آموزشی، جوانان را به سمت تأخیر در ازدواج یا حتی پرهیز از آن سوق داده است.

«از آینده می‌ترسیم»

سینا رمضانی، متولد ۱۳۷۴ و شاغل در حرفه مکانیکی، مهم‌ترین مانع ازدواج را شرایط اقتصادی می‌داند و می‌گوید: هزینه‌های زندگی روزبه‌روز افزایش می‌یابد و تأمین حداقل‌ها هم دشوار شده است. ترس از آینده و بی‌ثباتی اقتصادی، جسارت تصمیم‌گیری را از بسیاری از ما گرفته است.

اقتصاد؛ دغدغه اصلی جوانان استان

امیر تقی‌زاده، معاون فرهنگی و امور جوانان آذربایجان شرقی، در گفت‌وگو با خبرنگاران، مسائل مالی و اقتصادی را اصلی‌ترین دغدغه جوانان استان عنوان می‌کند و می‌گوید: طبق نظرسنجی‌های انجام‌شده، ۵۶.۸ درصد جوانان مشکلات اقتصادی، ۴۱.۵ درصد اشتغال، ۲۳.۹ درصد مسائل خانوادگی و ۱۹.۸ درصد مسائل تحصیلی را از مهم‌ترین چالش‌های خود می‌دانند.

وی با اشاره به آمار ۹ ماهه سال جاری، از ثبت ۱۲ هزار ازدواج با رشد چهار درصدی و کاهش ۱۳ درصدی طلاق خبر می‌دهد و می‌افزاید: در این مدت، بیش از هزار و ۵۸۷ مشاوره رایگان ازدواج به ۸۷۷ زوج ارائه شده و بیش از ۵۱۳ هزار نفر در برنامه‌های اوقات فراغت استان مشارکت داشته‌اند.

تغییر نگرش‌ها در کنار فشارهای اقتصادی

رقیه محمدزاده، روانشناس حوزه ازدواج و خانواده در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، کاهش نرخ ازدواج را پدیده‌ای چندبعدی می‌داند و می‌گوید: اقتصاد، بزرگ‌ترین مانع پیش‌روی جوانان است. تورم، هزینه بالای مسکن و ناامنی شغلی، ازدواج را به تصمیمی پرریسک تبدیل کرده است.

به گفته او، همزمان با فشارهای اقتصادی، نگرش جوانان نسبت به ازدواج نیز تغییر کرده و ارزش‌هایی چون رشد فردی، موفقیت شغلی و استقلال شخصی، جایگاه پررنگ‌تری یافته‌اند. افزایش تحصیلات و استقلال زنان، ترس از طلاق، تأثیر شبکه‌های اجتماعی و بالا رفتن سطح انتظارات از شریک زندگی، همگی در این روند نقش دارند.

این روانشناس تأکید می‌کند: نسل جدید به دنبال همسری هم‌فکر و همراه است و یافتن چنین فردی با معیارهای بالا، خود چالشی جدی محسوب می‌شود. از سوی دیگر، فشارهای خانواده‌ها و مشکلات سلامت روان نیز می‌تواند تصمیم‌گیری برای ازدواج را دشوارتر کند.

محمدزاده در پایان با تأکید بر ضرورت رویکردی جامع می‌گوید: حمایت اقتصادی، اصلاح نگرش‌های فرهنگی، آموزش مهارت‌های زندگی مشترک و گفت‌وگوی سازنده میان نسل‌ها، می‌تواند مسیر ازدواج را هموارتر کند. باید بپذیریم که مفهوم ازدواج در حال تحول است و با درک واقع‌بینانه شرایط، زمینه شکل‌گیری خانواده‌های سالم و پایدار را فراهم آوریم.

کاهش نرخ ازدواج، بازتابی از تغییرات عمیق اقتصادی و فرهنگی جامعه است؛ اما در پس این تحولات، میل انسان به همراهی، درک متقابل و پیوندی پایدار همچنان زنده است. شناخت این پیچیدگی‌ها می‌تواند نقطه آغاز سیاست‌گذاری‌ها و راهکارهایی باشد که امید را به تصمیمی آگاهانه و قابل دسترس برای جوانان تبدیل کند.