اصول حکمرانی حضرت علی(ع)

گلبرگ تبریز. دکتر بهروز ممی زاده

شیوه حکمرانی حضرت علی (ع) یکی از منحصربه‌فردترین الگوهای مدیریت و رهبری در تاریخ است که بر پایه عدالت مطلق، شفافیت و حمایت از طبقات محروم جامعه بنا شده بود. این شیوه که به‌ویژه در نامه معروف ایشان به مالک اشتر (استاندار مصر) انعکاس یافته، اصول ارزشمندی را برای یک حکومت مردمی ترسیم می‌کند.
​اصول کلیدی حکمرانی ایشان را می‌توان در چند مورد خلاصه کرد:
​عدالت‌محوری و تساوی در برابر قانون: برای ایشان، قانون و بیت‌المال برای همه یکسان بود. هیچ امتیاز ویژه‌ای برای خویشاوندان، کارگزاران یا طبقه اشراف وجود نداشت و ملاک توزیع ثروت عمومی، نیاز و حق برابر شهروندان بود.
​شفافیت و پاسخگویی: حضرت علی (ع) معتقد بود که حاکم نباید خود را از مردم پنهان کند. ایشان همواره مسائل مالی و تصمیمات حکومتی را به صورت شفاف با مردم در میان می‌گذاشت و خود را پاسخگوی جزیی‌ترین رفتارها می‌دانست.
​ساده‌زیستی حاکمان: ایشان اصرار داشت که سطح زندگی کارگزاران حکومت و شخص حاکم، باید هم‌سطح کم‌درآمدترین اقشار جامعه باشد تا درد و رنج مردم را از نزدیک لمس کنند و دچار خودبرتربینی نشوند.
​نظارت سخت‌گیرانه بر کارگزاران: در عین دادن اختیارات به مدیران، سیستم نظارتی و بازرسی دقیقی بر عملکرد آن‌ها داشت تا از هرگونه فساد، خویشاوندسالاری یا ظلم به مردم پیشگیری شود.
​حقوق شهروندی و مدارا با مخالفان: در نگاه ایشان، مردم یا برادر دینی حاکم بودند یا در انسانیت با او برابر. به همین دلیل، حتی کسانی که با حکومت ایشان بیعت نکردند، تا زمانی که دست به سلاح و شورش نزدند، از تمام حقوق شهروندی و سهم بیت‌المال برخوردار بودند.
​جمله کلیدی از عهدنامه مالک اشتر:
«مهربانی با مردم را پوشش دل خود قرار ده و با همه دوستی و لطف کن… چرا که مردم دو دسته‌اند: دسته‌ای برادر دینی تو هستند و دسته دیگر در آفرینش با تو همانند.»