طنین سوگ در کهن‌شهر تبریز؛ از حماسه بازار تا تجلی بصیرت در عاشورای آذربایجان

به گزارش گلبرگ تبریز عاشورای حسینی در سرزمین آذربایجان، تنها یک تقویم سالانه نیست؛ بلکه جوشش مدام خونی است که در رگ‌های این مردم جریان دارد. امسال اما سوگواری مردم تبریز، طعمی از فراق و ایستادگی مضاعف دارد. مردمی که در یک سال گذشته با بدرقه شهدای خدمت و تماشای جنایات استکبار جهانی در غزه و لبنان، بار دیگر بر حقانیت مسیر سیدالشهدا (ع) مهر تایید زدند، امروز با اراده‌ای پولادین در صفوف منظم عزاداری ایستاده‌اند.

بازار تبریز؛ قلب تپنده سوگ و سنت
در دل بافت تاریخی شهر، بازار سرپوشیده تبریز که ثبت جهانی یونسکو است، میزبان آیینی است که ریشه در اعماق قرون دارد. معماری هوشمندانه این بازار، گویی خود بخشی از آیین عزاداری است؛ سقف‌های بلندی که برای عبور «علم‌های» برافراشته طراحی شده و تیمچه‌هایی که طنین «یا حسین» را مضاعف می‌کنند.

طبق سنتی دیرین، دسته‌جات محلات مختلف تبریز، با نظمی مثال‌زدنی و طبق نوبت‌های تعیین شده، از ورودی‌های مختلف وارد بازار می‌شوند. صدای طبل و شیپور، خبر از ورود لشکری از عزاداران می‌دهد که با لباس‌های متحدالشکل سیاه، بر سر و سینه می‌زنند. اینجا در «تیمچه مظفریه»، مرثیه‌سرایی به زبان ترکی آذری، چنان سوز و گدازی دارد که حتی هر رهگذری را ناخودآگاه با خود همراه می‌کند.

«شاخسی‌واخسی»؛ نمایش اقتدار و وفاداری
برجسته‌ترین جلوه عزاداری در تبریز، آیین «شاخسی‌واخسی» (شاه‌حسین‌-وای‌حسین) است. این آیین که نمادی از آمادگی برای یاری امام در روز عاشوراست، در روز دهم به اوج خود می‌رسد. مردانی که شانه به شانه هم ایستاده‌اند، با دست‌هایی که بر کمر یکدیگر نهاده‌اند، حلقه‌هایی از اتحاد می‌سازند و با حرکات موزون پا و چوب‌دستی‌هایی که نماد شمشیر است، آمادگی خود را برای جان‌فشانی در راه حق اعلام می‌کنند.

این دسته‌ها دیگر تنها در روزهای محرم دیده نمی‌شوند؛ این فرهنگِ ایستادگی، حالا به بخشی از سبک زندگی مردم تبدیل شده است. در هر کجای سال که غمی بر چهره ملت بنشیند یا آرمان‌های انقلاب نیاز به حضور داشته باشد، همین دسته‌جات «شاخسی» در صف اول ایستاده‌اند.

راویان عشق؛ از نسل‌های دیروز تا امروز
«حسن آقا»، یکی از هزاران زائری است که به عشق این آیین، فرسنگ‌ها راه را از تهران تا تبریز پیموده است.

او در حالی که اشک پهنای صورتش را پوشانده، به خبرنگار ایرنا می‌گوید: عاشورا در تبریز، هویت ماست. امسال وقتی به بازار آمدم، جای خالی رهبر شهیدمان، آیت‌الله آل‌هاشم و دکتر رئیسی را بیش از پیش حس کردم. آن‌ها خودشان فرزند محرم و خادم امام حسین (ع) بودند. ما به اینجا آمده‌ایم تا بگوییم اگرچه فرماندهان و عزیزانمان را از دست داده‌ایم، اما پرچم عاشورا را محکم‌تر از قبل در دست خواهیم داشت.

او اضافه می کند: این حضور میلیونی زیر آفتاب سوزان، پاسخی صریح به بدخواهانی است که می‌خواهند پیوند این ملت را با اهل‌بیت (ع) سست کنند. ما یاد گرفته‌ایم که راه قدس و آزادی، از کربلا می‌گذرد.

تبلور بصیرت در آیین‌های عاشورایی
خیابان‌های اصلی تبریز از میدان ساعت تا مصلای امام خمینی (ره)، شاهد حضور خانواده‌هایی است که حتی کودکان خردسال خود را با پیشانی‌بندهای «یا زینب» و «یا علی‌اصغر» به میدان آورده‌اند. نوای مداحی که از بلندگوهای شهر پخش می‌شود، با ناله جانسوز نی گره خورده است.

عزاداری امروز در تبریز، یک کنش صرفاً مذهبی نیست؛ یک بیانیه سیاسی و انقلابی است. شعارهای ضد استکباری که در لابلای نوحه‌های سنتی جای گرفته، نشان از بصیرت مردمی دارد که عاشورا را نه در سال ۶۱ هجری، که در نبرد امروز حق و باطل در غزه و جبهه مقاومت می‌بینند.

آیین‌های عاشورای حسینی در تبریز با اقامه نماز ظهر عاشورا به امامت نماینده ولی فقیه در استان به اوج خود می‌رسد؛ لحظه‌ای که سوگواران، با تأسی به سیره سیدالشهدا (ع)، نشان می‌دهند که هدف از تمام این عزاداری‌ها، بندگی خدا و احیای دین است.

تبریز امروز بار دیگر ثابت کرد که «آذربایجان اویاخدی، انقلابا دایاخدی» (آذربایجان بیدار است و پشتیبان انقلاب)؛ بیداری‌ای که ریشه در تربت پاک کربلا دارد و تا ظهور منتقم خون حسین (ع) ادامه خواهد داشت.

گزارش از فائزه قره پور