چالش های نظام سلامت

بهروز ممی زاده

در کشوری که سلامت عمومی باید در صدر اولویت‌های ملی باشد، فساد در نظام سلامت نه‌تنها یک معضل مالی، بلکه تهدیدی برای اعتماد اجتماعی و عدالت درمانی است. این فساد، برخلاف تصور رایج، صرفاً در قالب رشوه یا تخلف‌های فردی ظاهر نمی‌شود؛ بلکه در ساختارها، سیاست‌گذاری‌ها و حتی در سکوت‌های سازمانی ریشه دوانده است.

نسخه‌ای که به سود بیمار نیست. یکی از مصادیق بارز فساد، تضاد منافع میان پزشکان و شرکت‌های دارویی است. تجویز داروهای خاص، نه بر اساس نیاز بیمار، بلکه به‌دلیل منافع مالی، پدیده‌ای است که سلامت را به کالایی تجاری بدل کرده است.

در غیاب راهنماهای بالینی و نظارت مؤثر، این رفتارها نه‌تنها رایج، بلکه نرمال‌سازی شده‌اند.رانت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی واردات دارو و تجهیزات پزشکی، به‌ویژه در شرایط تحریم، بستری مناسب برای شکل‌گیری رانت‌های میلیاردی فراهم کرده است. شرکت‌هایی با روابط خاص، بدون رقابت واقعی، قراردادهای کلان دریافت می‌کنند.

در حالی که بیمارستان‌های دولتی با کمبود منابع و تجهیزات ابتدایی دست ‌و پنجه نرم می‌کنند. فساد قانونی؛ وقتی تخلف در چارچوب قانون رخ می‌دهد بخش قابل‌توجهی از فساد در نظام سلامت ایران، در قالب «فساد قانونی» رخ می‌دهد؛ یعنی استفاده از خلأهای قانونی یا آیین‌نامه‌های مبهم برای کسب منافع شخصی یا سازمانی. این نوع فساد، به‌دلیل ظاهر قانونی‌اش، کمتر قابل پیگرد است اما بیشترین آسیب را به اعتماد عمومی وارد می‌کند. راه نجات؛ شفافیت و مشارکت مردمی مبارزه با فساد در سلامت، نیازمند اصلاحات ساختاری، شفاف‌سازی فرآیندها، و تقویت نظارت مردمی و رسانه‌ای است.

ایجاد سامانه‌های گزارش‌دهی، تدوین راهنماهای اخلاقی، و پاسخ‌گویی نهادهای درمانی به افکار عمومی، می‌تواند گام‌هایی مؤثر در بازسازی اعتماد باشد. در نهایت، سلامت جامعه تنها با دارو و درمان حفظ نمی‌شود؛ بلکه با صداقت، شفافیت و عدالت در ساختارهای درمانی است که می‌توان نبض زندگی را دوباره منظم کرد.