کتاب، یارِ مهربانِ فراموش شده!!

گروه فرهنگی گلبرگ تبریز. شهرام صادق زاده. کاهش سرانه مطالعه در ایران با حدود ۱۰ صدم درصد یک مسئله جدی است که می‌تواند بر پیشرفت فرهنگی و علمی جوانان کشور تأثیر منفی بگذارد، دلایل مختلفی از جمله تغییر سبک زندگی، رشد فناوری، مشکلات اقتصادی، ضعف نظام آموزشی و کاهش دسترسی به منابع مطالعاتی در این روند نقش دارند اما کارشناسان فرهنگی معتقدند برای افزایش میزان مطالعه در شرایط جامعه فعلی، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق، فرهنگ‌ سازی مؤثر و ایجاد امکانات مناسب برای دسترسی آسان‌تر به کتاب‌ها وجود دارد.

متاسفانه نسل امروز به شدت از مقوله کتاب و کتابخوانی فاصله گرفته و مسئولان فرهنگی نیز غافل از دوری جبران ناپذیر، تمهید مناسبی برای آشتی نسل نوپا با یار مهربان دوران دبستان جوانان نیندیشیده اند.

در ایران، ۲۴ آبان به نام روز کتاب و کتابخوانی نامگذاری شده است تا نه تنها فرصتی برای یادآوری اهمیت مطالعه باشد بلکه یک دعوت همگانی جهت بازگشت به دنیای اندیشه و قلم محسوب شود که اینچنین قهر اجتماعی با موضوع مطالعه و خرید کتاب وجود دارد و وقتی گاهاً برخی‌ها مقابل فرهنگ‌سازی آن گارد می‌گیرند به یاد ضرب‌المثل معروف کبک در زمستان می‌افتیم!

در حقیقت، اگر اقدامات لازم درباره ترغیب نسل جوان برای کتاب خوانی انجام گیرد می‌توان امید داشت که بار دیگر موضوع مطالعه جایگاه خود را در زندگی مردم کشور پیدا کرده و جامعه کنونی به سمت پیشرفت و آگاهی بیشتر حرکت کند و در غیر این‌صورت هر روز چند سیخ کباب میل خواهیم کرد بدون اینکه به کیفیت و سلامتی آینده آن واقف باشیم…

کتاب، همان یار مهربان که همه ما از کودکی با آن آشنا هستیم این روزها تا حد زیادی از زندگی‌هایمان فاصله گرفته است به طوری که با گسترش علم و تکنولوژی و باز شدن پای شبکه‌های اجتماعی به زندگی ما، کتاب و کتابخوانی این روزها به دست فراموشی سپرده شده و متاسفانه آمار مطالعه در ایران به طرز وحشتناکی کاهش یافته است.

متاسفانه بسیاری از ما کتاب‌خوانی را تنها به دوران درس و مدرسه و دانشگاه محدود می کنیم در حالی که کتاب خوانی می تواند یک تفریح خوب و لذت بخش برای کسانی باشد که نمی‌دانند اوقات فراغت خود را چگونه بگذرانند و مفید واقع شود!

اهمیت مقوله کتاب و کتابخوانی زمانی حائز اهمیت می‌شود که وقتی یک کتاب‌فروشی و یک کباب‌فروشی در یک منطقه قرار دارند مشتری کتاب فروش بیشتر از آن صنف دیگری باشد اما متاسفانه در جامعه فعلی ما، مشتریان کباب‌سراها بیشتر از کتاب‌سراها بوده و با توجه به قیمت فزاینده چاپ و نشر کتاب بدون ملاحظه افزایش قیمت گوشت و خدمات پخت و پز کباب و هزینه رستوران‌ها باز هم علاقمندان به کتابخوانی از قافله رقابت با کباب‌خواری باز می‌مانند؛ همان دردی که کشورهای جهان سوم به آن مبتلا هستند و روزمرگی، آنها را از پرداختن به مطالعه کتاب و نقش کتابخوانی در زندگی انسان باز داشته و شکم، از فرهنگ پیشی گرفته است!

به طور کلی فهرست کردن دلایل اصلی کاهش سرانه مطالعه در کشور چندان سخت نیست اما نکته جالب آنجاست که چه تعداد از مسئولان این مشکلات را می‌دانند و کدامین مسئول فرهنگی در جهت رفع آن اقدامی عملی خواهد کرد؟! در حالی که خود مسئولان فرصت کافی برای مطالعه کتاب نداشته و گو اینکه آخرین مطالعه فلان مقام مربوط به ۳ سال قبل است از نوجوانان و جوانان چه انتظاری می‌توان داشت!؟

در عصر حاضر گسترش علم، فضای مجازی، وسایل ارتباط جمعی و هوش مصنوعی باعث شده تا مطالعه مطبوعات و کتب غیردرسی در سطح کشور کاهش یابد لذا جایگاه کتاب در کشور ما آن چیزی که باید و شاید نیست و متولیان نیز به اظهارات کارشناسی گوش فرا نمی‌دهند.

یک کارشناس ارشد مسائل فرهنگی و کتاب با اشاره به اینکه امروزه کاهش مطالعه و توجه به کتاب سبب شده ناشران کشور با مشکلات فروش کتاب مواجه شوند گفت: از طریق کتاب می‌توان بسیاری از علوم را به جهان نشر داد ولی متاسفانه این امر موثر در کشور با مشکل مواجه شده است که این موارد نیاز به تدابیر دارد و باید مسائل و مشکلات در این حوزه شناسایی شود و با جمع کثیری از نویسندگان و ناشران هم اندیشی صورت گیرد و چرایی مسائلی، چون کاهش صادرات کتب، کاهش شمارگان کتاب ها، مشکلات ترجمه و غیره بررسی شود.

“محمد رسول تبیک” افزود: ایران، کشوری است که قدیمی‌ترین کتابخانه جهان را داشته و به کتاب و کتابخوانی اهمیت داده است اما متاسفانه در حال حاضر در موقعیتی قرار داریم که باید در عرصه‌های مختلف از جمله مباحث فرهنگی و کتابخوانی یک بار برای همیشه تصمیم تاریخی و مهمی بگیریم و به آن عمل کنیم.

وی با بیان اینکه باید بپذیریم که بزرگسالان، مخاطب کار‌های فرهنگی نیستند اضافه کرد: اگر قرار است اتفاق بزرگی در سطح کشور رقم بخورد باید روی نسل جدید کار شود زیرا به جهت اینکه چارچوب ذهنی، فکری و اندیشه‌ای بزرگسالان شکل گرفته است نمی‌توانند اولویت‌دار کار‌های فرهنگی باشند.

تبیک تاکید کرد: برای اینکه در حوزه فرهنگ و کتابخوانی اتفاق بزرگی در کشور رخ دهد باید فرهنگسازی و آموزش را از نسل ۴ تا ۵ ساله شروع کرد تا در آینده نسل کتابخوان داشته باشیم و با ذهن باز و خلاق تربیت شوند که قطعاً در آینده راهکار‌های دقیقی پیاده خواهند کرد تا تیراژ کتاب‌های ما همچون امروز در حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نسخه نباشد و میزان کتاب‌های صادراتی ما افزایش یابد.

هر جا که صحبت از خرید و مطالعه کتاب به میان می‌آید برخی‌ها می‌گویند “منابع جایگزین مانند اینترنت، میزان نیاز به کتاب را کاهش می دهد” در حالی که هنوز به نسل جوان آموزش لازم داده نشده که اینترنت نمی تواند همه نیازهای فکری آنان را برآورده سازد زیرا اولاً بسیاری از کتاب‌ها طبق قانون کُپی رایت روی اینترنت قرار نمی گیرد و ثانیاً، در اینترنت به دلیل آنکه نظارتی وجود ندارد مطالب درست و نادرست توام باهم به چشم می خورد و ناتوانی در تشخیص صحیح و ناصحیح بعضاً سبب انحراف کاربر می شود.

طبق تحقیقات به عمل آمده، کتاب در داخل کشور از فیلترهای علمی می گذرد و از غنای تایید شده‌تری نسبت به اینترنت برخوردار است و به همین دلیل، معلمان و اساتید دانشگاهی باید به دانشجویان تفهیم کنند که اینترنت حتی اگر غنی هم باشد مرجع کامل و قابل تاییدی برای جوابگویی به همه انتظارات نیست و برای دریافت پاسخ جامع و کامل، به کتاب نیز باید مراجعه کرد.

کارشناسان حوزه فرهنگی همچنین می‌گویند کتاب نفساً با آموزش و اطلاعات همراه است و غیر از آن کاربرد دیگری از آن انتظار نمی رود اما سیستم‌های کامپیوتر فاقد چنین کارکردی هستند علاوه بر این، کامپیوتر به عنوان ابزارهایی همچون ارتباط و تبلیغات نیز کاربرد دارد که این امر به روحیه پرسش‌گری و پژوهشی یک دانشجو لطمه خواهد زد.

بدین ترتیب، شاید اکنون عده چندان زیادی به تماشای برنامه‌های تلویزیونی رغبت نشان ندهند اما بسیاری از جوانان عضو چندین شبکه‌ و پیام‌رسان اجتماعی هستند و ساعت های مفید عمرشان را با حضور در این اپلیکیشن‌ها در طول شبانه روز و صرف غذاهای سنتی و جدید در بیرون از خانه طی می‌کنند اما موضوع غم انگیز اینجاست که کمتر کسی رغبت می کند، یک دهم هزینه های ماهانه غذایی اعم از کباب، ساندویچ، پیتزا، کله‌پاچه و غیره را صرف خرید کتاب کند تا ذهن نیز تغذیه نماید.