خبرنگار؛ دیدبان جامعه

بهروز ممی زاده مدیر مسئول پایگاه خبری گلبرگ تبریز

امروز وقتی از «خبرنگاری» سخن می‌گوییم، گویی از یک آیینِ رو به زوال حرف می‌زنیم که در هیاهویِ «شهروند-خبرنگاران» آماتور و «سلبریتی‌هایِ فضای مجازی»، جایگاهِ قدسیِ خود را در کشاکشِ مصلحت‌اندیشی‌ها و مشکلاتِ معیشتی از دست داده است.

بزرگ‌ترین پارادوکسِ این حرفه در جغرافیایِ ما، شکافِ عمیق میانِ «مسئولیتِ اجتماعی» و «امنیتِ شغلی» است. خبرنگار، دیده‌بانِ جامعه است، اما خود از ابتدایی‌ترین حمایت‌هایِ صنفی محروم مانده است. برای کسی که دو دهه از عمرش را در تحریریه‌ها صرفِ نوشتن کرده، تلخ‌ترین واقعیت این است که «صداقت» در این حرفه، به جای آنکه سرمایه باشد، به «هزینه» تبدیل شده است.

مشکلاتِ خبرنگاران امروز تنها به «بیمه» و «حقوقِ ناچیز» خلاصه نمی‌شود؛ اگرچه این‌ها دردهایِ بزرگی هستند که بسیاری از قلم‌به‌دستان را به حاشیه رانده است. بحرانِ اصلی، «سانسورِ چندلایه» است؛ جایی که خبرنگار نه تنها با محدودیت‌هایِ ساختاریِ بیرون، بلکه با «خودسانسوری» درونی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کند. وقتی نهادهایِ قدرت، رسانه را به جایِ رکنِ چهارمِ دموکراسی، به «بلندگویِ تبلیغاتی» تقلیل می‌دهند، هویتِ حرفه‌ایِ خبرنگار به مسلخ می‌رود.

در این میان، ظهورِ رسانه‌هایِ زرد و فست‌فودی که برایِ جذبِ «کلیک»، اخلاقِ حرفه‌ای را قربانی می‌کنند، کار را برایِ خبرنگارانِ متعهد دشوارتر کرده است. وقتی «سرعت» بر «صحت» اولویت می‌یابد، تحلیلِ عمیق و گزارشِ انتقادی – که جوهره‌یِ کارِ رسانه‌ای است – رنگ می‌بازد.

خبرنگارِ امروز، در چنبره‌یِ فشارِ معیشت و ترس از تهدید، ناگزیر است بینِ «نوشتنِ آنچه هست» و «بقاء در حرفه» یکی را انتخاب کند. این یک تراژدیِ تکراری است که در سکوتِ مدیرانِ رسانه‌ای و انفعالِ تشکل‌هایِ صنفی، هر روز عمیق‌تر می‌شود.

تا زمانی که رسانه در قامتِ یک «نهادِ مستقل» به رسمیت شناخته نشود و تا وقتی که «امنیتِ شغلی» و «حقِ پرسشگری» خبرنگار، تضمین‌شده و بی‌هزینه نباشد، این حرفه همچنان در سایه‌یِ سنگینِ مصلحت‌اندیشی‌ها، از رسالتِ تاریخیِ خود دور خواهد ماند. ما در «نقطه سرخط»، به دنبالِ بازگشت به اخلاقِ حرفه‌ای هستیم؛ اما پرسشِ اصلی اینجاست: آیا گوش‌هایِ شنوایی برایِ شنیدنِ این نقدها وجود دارد؟