شعار سبز، واقعیت خاکستری

طاهر خیری

روزگاری تبریز به باغ های وسیع و فضای سبز چشم نواز مشهور بود. امروز اما از آن باغ شهر چیزی نمانده است و جایش را قوطی کبریت های آهنی و بتن ها گرفته اند. به بهانه توسعه باغ ها را ویران و درختان را قطع کردند و جایش برج های قد و نیم قد و مراکز خرید ساختند. به نام مدرنیته به جان شهر افتادند و پیکرش را زخمی کردند. آینده روشن خواهد کرد که با تغییر کاربری باغات و فضای سبز در دهه های گذشته چه بلایی بر سر تبریز آوردند.

اوضاع نابسامان زیست محیطی که اکنون در تبریز شاهدیم حاصل نگاه سوداگرانه مدیریت شهری به ظرفیت های این شهر در سال های گذشته بوده است.ساخت و سازها کنترل نشد و یا نخواستند کنترل کنند و شد آلودگی هوا، تخریب محیط زیست و تخریب خاک شهر. ماده صد به محلی برای درآمد شهرداری تبدیل شد تا ساخت و سازهای بی ضابطه و غیرمجاز رونق بگیرد.

انتخاب تبریز به عنوان پایتخت محیط زیست کشورهای اسلامی می تواند زمینه ای برای احیای فضای سبز، توسعه حمل و نقل عمومی و انرژی پاک فراهم سازد. برای رسیدن به این هدف مطلوب چاری جز سرمایه گذاری در حمل و نقل عمومی، تشویق و فرهنگ سازی استفاده از دوچرخه شهروندان تبریزی، کاهش مصرف سوخت های فسیلی، نصب پنل های خورشیدی در سازمانها و انتقال صنایع آلاینده به خارج شهر نیست.

این انتخاب بهانه ای می شود تا ما شهروندان و مدیریت شهری نسبت به محیط زیست شهری که در آن زندگی می کنیم، حساس باشیم و در رویکردها و سیاست های منجر به تخریب محیط زیست تجدید نظر کنیم.این فرصت تاریخی برای تبریز مهیا شده تا شهر به عنوان شهر سبز و حامی محیط زیست برای کشورهای اسلامی و همسایه معرفی شود.

واقعیت این است که محیط زیست شهری تبریز تصویری متضاد از گذشته و حال این شهر به ما نشان می دهد. گذشته ای که باغ ها و درختان سرو قامت اش هویت این تاریخی شهر بودند و اکنون با روزهای خاکستری و آلوده اش قدم به آینده ای نه چندان روشن می گذارد.

به نظر می رسد مدیریت شهری تبریز باید در کنار اجرای پروژه های عمرانی، توسعه فضای سبز و احیای هویت باغ شهری تبریز را به عنوان یک مطالبه عمومی تبریزی ها مدنظر قرار داده و آن را دنبال کند تا این کهن شهر در مسیر تبدیل به شهر سبز و توسعه پایدار قرار بگیرد.

با اینکه در سالهای اخیر شهرداری تبریز تلاش کرده است بوستان های شهری متعدد در سطح شهر احداث و نهال کاری کند تا سرانه فضای سبز افزایش یابد اما با این وجود باغ شهر دیروز از نظر سرانه فضای سبز فقیر شده است و تا وضعیت مطلوب مطابق استانداردهای جهانی فاصله دارد.

حذف نمک پاشی زمستانی و جایگزینی آن با محلول پاشی، نوسازی ناوگان تاکسیرانی و اتوبوس های شرکت واحد، گسترش خطوط مترو تبریز، کاهش دفن زباله با تولید کود آلی، احداث بزرگترین گلخانه شهری در کشور از جمله برنامه های محوری شهرداری هستند که در راستای حفظ محیط زیست شهری و کاهش آلودگی هوا انجام شده است.

آزمون سخت در انتظار شهر اولین هاست. آیا تبریز در کسب عنوان پایتخت محیط زیست کشورهای اسلامی نمره قبولی خواهد گرفت؟ مهم این است که تبریز به شهر سبز دورخیز کرده است.