منطقه آزاد ارس؛ آمارهای بزرگ، خروجی‌های قابل راستی‌آزمایی کجاست؟

گلبرگ تبریز. احمد بایبوردی. منطقه آزاد ارس یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های اقتصادی شمال‌غرب کشور است؛ منطقه‌ای راهبردی در نقطه اتصال ایران با قفقاز، نخجوان، ارمنستان و مسیرهای تجاری اوراسیا. چنین ظرفیتی باید موتور توسعه، تولید، صادرات، جذب سرمایه‌گذاری و اشتغال پایدار باشد؛ نه صرفاً محل انتشار آمارهای بزرگ، افتتاح‌های مناسبتی و گزارش‌های تبلیغاتی.در ماه‌های اخیر، آمارهای قابل توجهی از عملکرد منطقه آزاد ارس منتشر شده است؛ از جمله تراز تجاری مثبت ۲۶۰ میلیون دلاری در ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۴، صادرات ۴۴۱ میلیون دلاری کالا و خدمات، واردات ۱۸۱ میلیون دلاری، رشد ۳۲۰ درصدی سرمایه‌گذاری داخلی و رشد قابل توجه سرمایه‌گذاری خارجی. همچنین از کسب رتبه اول ارس در برخی شاخص‌های عملکردی مناطق آزاد سخن گفته شده است.اما پرسش اصلی اینجاست:

اگر این اعداد تا این اندازه بزرگ و امیدوارکننده‌اند، چرا اثر آن‌ها در واقعیت میدانی منطقه، رضایت سرمایه‌گذاران، جهش تولید، توسعه زیرساخت، کاهش بروکراسی، فعال‌سازی واحدهای راکد و افزایش اعتماد فعالان اقتصادی به‌روشنی دیده نمی‌شود؟

اگر ۴۴۱ میلیون دلار صادرات ثبت شده، باید مشخص شود سهم واقعی واحدهای تولیدی مستقر در ارس از این رقم چقدر بوده است. چه میزان از این صادرات، تولیدمحور و حاصل ارزش‌افزوده داخلی بوده و چه میزان مربوط به عبور کالا، خدمات، ثبت آماری یا ظرفیت‌های شکل‌گرفته در دوره‌های گذشته است؟ همچنین اگر تراز تجاری مثبت اعلام می‌شود، باید روشن شود این تراز چه اثری بر اشتغال پایدار، درآمد منطقه، توسعه زنجیره ارزش و جذب سرمایه‌گذار جدید گذاشته است.اعلام رشد ۳۲۰ درصدی سرمایه‌گذاری داخلی زمانی ارزشمند است که فهرست پروژه‌ها، نام سرمایه‌گذاران، مبلغ سرمایه‌گذاری قطعی، میزان پیشرفت فیزیکی، زمان شروع، زمان بهره‌برداری، میزان اشتغال مستقیم و غیرمستقیم و سهم مدیریت فعلی در تحقق آن منتشر شود. عدد بزرگ بدون جدول شفاف، بیش از آنکه سند حکمرانی اقتصادی باشد، می‌تواند به ابزار تبلیغاتی تبدیل شود.

درباره سرمایه‌گذاری خارجی نیز باید با شفافیت اعلام شود سرمایه‌گذار خارجی چه شخص یا مجموعه‌ای است، منشأ سرمایه کجاست، چه میزان سرمایه واقعاً وارد کشور شده، پروژه در چه مرحله‌ای قرار دارد و میزان ارزآوری واقعی آن چقدر است. صدور مجوز، امضای تفاهم‌نامه و اعلام عدد، جایگزین سرمایه‌گذاری محقق‌شده و پروژه به بهره‌برداری‌رسیده نیست.

مشکل امروز منطقه آزاد ارس کمبود خبر و تیتر نیست؛ کمبود شفافیت، پاسخ‌گویی و مدیریت نتیجه‌محور است. افکار عمومی و فعالان اقتصادی نمی‌خواهند فقط بشنوند ارس رتبه اول گرفته است؛ می‌خواهند بدانند شاخص‌های این رتبه‌بندی چه بوده، چگونه سنجیده شده، مقایسه با سایر مناطق آزاد بر چه مبنایی انجام گرفته و آیا این رتبه در اقتصاد واقعی منطقه اثر ملموس داشته یا خیر.منطقه آزاد ارس نباید به ویترین تبلیغاتی، سکوی ارتقای افراد یا محل آزمون‌وخطای مدیریتی تبدیل شود. این منطقه سرمایه ملی و فرصت تاریخی آذربایجان شرقی است. مدیریت آن باید با شاخص‌هایی مانند صادرات تولیدمحور، جذب سرمایه‌گذاری قطعی، کاهش بروکراسی، توسعه زیرساخت، فعال‌سازی واحدهای راکد، رضایت فعالان اقتصادی، شفافیت واگذاری‌ها و کیفیت انتصابات سنجیده شود؛ نه با حجم اخبار منتشرشده در رسانه‌ها.

انتظار از وزارت اقتصاد و دبیرخانه شورای‌عالی مناطق آزاد این است که ارزیابی دقیق، مستقل و پروژه‌محور از عملکرد مدیریت منطقه آزاد ارس ارائه دهند. اگر عملکرد مدیریت فعلی موفق بوده، گزارش کامل، عددی، قابل راستی‌آزمایی و مستند منتشر شود. اگر هم بخشی از آمارها مربوط به ظرفیت‌های قبلی، تفاهم‌نامه‌های غیرقطعی، گزارش‌سازی یا بزرگ‌نمایی رسانه‌ای است، اصلاح مسیر و بازنگری در شیوه مدیریت ضرورتی جدی خواهد بود.منطقه آزاد ارس مدیر تبلیغاتی نمی‌خواهد؛ مدیر اقتصادی، شفاف، پاسخ‌گو و توسعه‌ساز می‌خواهد. مطالبه امروز روشن است: یا مدیریت فعلی با سند، پروژه، عدد شفاف و خروجی میدانی از عملکرد خود دفاع کند، یا وزارت اقتصاد شجاعانه برای تغییر مسیر و صیانت از این ظرفیت عظیم تصمیم بگیرد.