حراج آبرو در کاسه گدایی؛ شهرت شهر بدون گدا در معرض خطر

گلبرگ تبریز. پشت چراغ قرمز ایستاده‌ام، زنی شیشه اتومبیلم را می‌کوبد، شیشه را پایین می‌کشم، درخواست پول می‌کند، اما من اعتقادی به این افراد ندارم و پاسخی نمی‌دهم، سراغ اتومبیل بعدی می‌رود و درخواست پول می‌کند، یک اسکناس ۱۰ هزار تومانی به او می‌دهد، این کار را ادامه می‌دهد و در حدود ۶۰ ثانیه چراغ قرمز، ۶۵ هزار تومان کاسب می‌شود. چراغ سبز شده و رد می‌شوم، او همچنان پشت چراغ ایستاده و تکدی‌گری می‌کند.

این اتفاق روزانه در نقاط مختلف شهر تبریز رخ می‌دهد، شهری که روزی به به شهر بدون گدا معروف بود، اکنون در پشت چراغ قرمزها، آرامستان‌ها و خیابان‌ها،کودکان کار و متکدی‌ها مشغول درآمدزایی هستند؛ اگر چه تعداد آتها به نسبت دیگر شهرهای کشورمان کم است، اما در دل شلوغی و جنب‌وجوش تبریز، جایی که زندگی شهری با سرعتی بی‌وقفه در جریان است، پدیده‌ای نگران‌کننده است.

گدایی به عنوان یک آسیب اجتماعی و هم به عنوان یک جرم شناخته می‌شود که پیامدهای ناخوشایندی دارد که طبق قانون، شناسایی و جمع‌آوری متکدیان از معابر و محلات به شهرداری سپرده شده است که باید با همکاری نیروی انتظامی انجام شود.

این رخداد از جرایمی است که با یک بار انجام دادن اتفاق نمی‌افتد و به اصطلاح آنی نیست، به عبارت دیگر جرم تکدی‌گری از جمله جرایم استمراری است و با چند بار انجام دادن محقق می‌شود.

اکنون تکدی‌ گری به روشی برای کسب درآمدهای میلیونی تبدیل شده است که شیرینی این درآمد بی دغدغه، موجب شده تا تکدی‌گری به امری سازمان‌یافته و گروهی بدل شود و افراد با شگردهای مختلفی چون استفاده از عروسک به جای نوزاد، اجاره نوزادان، معلول‌نمایی، مسافر و غریب‌نمایی، قصد جریحه‌دار کردن احساسات شهروندان برای پر کردن کیسه خود را کرده و در این مسیر موفق نیز می‌باشند.

بخش اول؛ متکدیانِ سودجو

چند روز پیش دختری را دیدم که حدود ۳۱، ۳۲ سال داشت حدود چهار ماه گذشته هم او را دیده بودم، از من درخواست پول کرده بود، به بهانه این که دانشجوی شهرستان دیگری است و کیف پول او را دزدیده‌اند و پول برگشت به شهرش را ندارد، من هم فریب خوردم و ۱۰۰ هزار تومان به او دادم، مجدداً او را دیدم و باز هم همان سخنان را گفت، با عصبانیت به او گفتم خجالت نمی‌کشی و با پر رویی تمام گفت به تو ربطی ندارد.

تعداد این افراد کم نیست، افرادی که با سود جویی به دنبال کسب درآمد هستند و حلال و حرامش برایشان فرقی ندارد.

ابراهیم حسینی، یکی از شهروندان تبریز است، او در خصوص متکدیان به خبرنگار مهر می‌گوید: قبلا متکدی در شهرمان نبود و تبریز را به شهر بدون گدا می‌شناختند، اما این روزها تعداد آنها افزایش یافته است.

او ادامه می‌دهد: یکی از آنها هر هفته به مغازه من می‌آید و من نیز به او کمک می‌کنم، مهم نیت ماست، اینکه واقعا نیازمندند یا خیر به وجدان خود آنها بستگی دارد.

زهرا بایرام زاده، یک شهروند تبریزی نیز به خبرنگار مهر می‌گوید: تا چند سال قبل اگر گدایی را می‌دیدم به او کمک می‌کردم اما این روزها تمامی کمک های خود را از طریق سامانه کمیته امداد انجام می‌دهم، واقعیتش به درست بودن آنها اطمینان ندارم و نمی‌دانم واقعا از سر نداری به این کار روی آورده اند یا واقعا شغل آنهاست.

بخش دوم؛ افرادی که از سر بیچارگی دست نیاز دراز می‌کنند

اما در میان برخی از این افراد سودجو، تعدادی نیز واقعا از سر نداری به این کار روی آورده‌اند؛ برای درک عمیق‌تر این مسئله، سری به خیابان‌های شلوغ مرکز شهر می‌زنم؛ جایی که چهره‌های پیر و جوان، کودک و بزرگسال، از نیاز و ناچاری سخن می‌گویند. در میانه مسیری که پیش گرفته‌ام با زنی لاغر اندام که صورتش را پوشانده و به جز غم و اندوه چیز دیگری از چهره او پیدا نیست، روبه‌رو می‌شوم.

برای هم صحبت شدن با او ابتدا اسکناس ۱۰۰ هزار تومانی به او می‌دهم که چشمانش برق می‌زند و از شکلاتی که در دست دارم به او تعارف می‌کنم و در نهایت با تلاش فراوان سر صحبت را با او باز می‌کنم.

او می‌گوید: همسرم بر اثر تصادف قطع نخاع شده و دو بچه دبستانی دارم، درآمدی نداریم تا چند ماه قبل در کارخانه‌ای کار می‌کردم اما به دلیل تعدیل نیرو اخراج شدم و از سر اجبار به سمت تکدی‌گری رفتم.

او با اندوه فراوان ادامه می‌دهد: من این شغل را دوست ندارم و کودکانم از اینکه مادرشان گداست، خجالت می‌کشند؛ از صبح تا شب با این پول‌هایی که مردم می‌دهند، فقط می‌توانم کمی از مایحتاج زندگی را برای فرزندانم بخرم و از تامین بسیاری از مایحتاج آنها عاجزم.

او خاطرنشان می‌کند: هیچ‌کس راضی به گدایی نیست اما من مجبورم؛ گاهی در خانه مردم کار می‌کنم اما این کار دائمی نیست گاهی هم وقتی صاحب کارها از وضعیتم با خبر می‌شوند، مرا طرد می‌کنند.

تبریز به نسبت جمعیت خود همچنان جزو شهرهایی با کمترین گدا است

روح الله رشیدی، عضو شورای شهر تبریز در خصوص وضعیت متکدیان شهر به خبرنگار مهر می‌گوید: فراز و فرود جمعیت متکدیان، تابع شرایط عمومی کشور و شرایط اختصاصی مناطق است؛ شرایط عمومی همان شرایط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی است و شرایط منطقه‌ای هم جابجایی جمعیتی و شرایط فرهنگی و اقتصادی است.

او ادامه می‌دهد: آمار تا در کوتاه مدت نشان دهنده افزایش متکدیان تبریز نیست و تبریز همچنان با فاصله، جزو شهرهای دارای کمترین متکدیان است و همچنان حساسیت به دلیل سابقه تاریخی و اجتماعی در این شهر وجود دارد.

او خاطرنشان می‌کند: امسال ۱۴۰ مورد جمع‌آوری متکدیان را در شهر را توسط شهرداری داشتیم ‌و موسسه حمایت از مستمندان نیز مجوز دارد تا متکدیان را با گشت‌های خود از سطح شهر جمع‌آوری کند؛ برخی از این افراد واقعاً نیاز به حمایت اجتماعی و مالی دارند که در موسسه تحت پوشش قرار می‌گیرند و افرادی که شهرداری جمع‌آوری می‌کنند، در یک مرکز جمع‌آوری می‌شوند.

رشیدی تاکید می‌کند: ساماندهی متکدیان به این شکل است که قانون یک سری وظایف را اعلام کرده و افرادی که به این کار مرتکب می‌شوند، در سامانه ثبت و اگر تکرار کنند، تحت تعقیب قضایی قرار می‌گیرند. اما اینکه برای همه پرونده تشکیل دهیم وجود ندارد و در حال حاضر امکانات نسبی برقرار است، اما تاثیر آن را باید بررسی کنیم.

او یادآور می‌شود: هیچ‌گاه تعداد متکدیان تبریز صفر نبوده، اما باتوجه به جمعیت تعداد صفر است و همچنان معتقدم باتوجه به شرایط اقتصادی کشور و عمومی جامعه می‌توان تبریز را شهر بدون گدا نامید.

به دلیل موقعیت اقتصادی و اجتماعی، این شهر مورد توجه است و تاکنون اقدامات خوبی انجام شده و نباید اجازه دهیم این ویژگی تبریز مخدوش شود.

این عضو شورای شهر تبریز می‌گوید: زمینه برای تکدی‌گری باید از بین برود و عدالت شهری محقق شود و هیچ خانواده‌ای احساس نیاز نکند که این کار را انجام دهد و با افراد کلاهبردار و اخاذ هم برخورد شود تا زنجیره و چرخه کامل شود و جرم انگاری محسوب شود.

او ادامه می‌دهد: باید برای این افراد محکومیت صادر شود تا ساماندهی انجام شود، اما مجموعه‌های مدیریت شهری وظیفه دارند، از افرادی که به دلیل فقدان درآمد و نابرابری به این کار روی آورده‌اند، حمایت کنند.

تکدی‌گری، چرخه‌ای از فقر و آسیب‌های اجتماعی را در شهرها تقویت می‌کند

زهره رمضانی، جامعه‌شناس در خصوص پدیده تکدی‌گری و آسیب‌های ناشی از آن به خبرنگار مهر می‌گوید: تکدی‌گری تأثیرات چشمگیری بر چهره شهرها دارد و اغلب احساسات منفی و نارضایتی را در میان شهروندان ایجاد می‌کند که مهمترین آن، تضعیف احساس امنیت و آرامش شهری است؛ به طوری که وجود متکدیان در خیابان‌ها، پارک‌ها و مناطق شلوغ باعث می‌شود تا برخی از شهروندان احساس ناامنی و ناراحتی کنند.

او ادامه می‌دهد: بسیاری از متکدیان به شکل‌های مختلف به رهگذران نزدیک می‌شوند و این تعاملات ناخواسته می‌تواند برای شهروندان حس ناراحتی و حتی تهدید به همراه داشته باشد.

او تاکید می‌کند: این پدیده علاوه‌بر آسیب‌های اجتماعی، چهره بصری شهر را هم بر هم می‌زند، حضور متکدیان در مراکز شهر، خیابان‌های اصلی و مکان‌های گردشگری، منظری از فقر و محرومیت را به نمایش می‌گذارد که با هویت یک شهر مدرن و توسعه‌یافته در تضاد است.

رمضانی خاطرنشان می‌کند: تبریز، زمانی به شهر بدون گدا معروف بود اما این روزها در گوشه و کنار شهر می‌توان کودکان کار و متکدیان را دید که با اسپند دود کردن یا با هر بهانه‌ای به دنبال کسب درآمد هستند؛ حتی برخی از این افراد درآمد میلیونی هم دارند.

او یادآور می‌شود: تکدی‌گری به‌نوعی چرخه‌ای از فقر و آسیب‌های اجتماعی را در شهرها تقویت می‌کند. بسیاری از متکدیان از حمایت‌ها و آموزش‌های لازم برای خروج از این وضعیت محروم‌اند و به همین دلیل، تداوم حضور آنها در خیابان‌ها باعث گسترش آسیب‌های اجتماعی دیگری مانند اعتیاد، خشونت و حتی جرایم خُرد می‌شود.

این جامعه‌شناس ادامه می‌دهد: برای مقابله با این پدیده اجتماعی، نیاز به هم‌افزایی و هم‌کاری بیشتر میان نهادهای مختلف اجتماعی و شهری وجود دارد. یکی از اقدامات کلیدی در این زمینه، جمع‌آوری و هدایت متکدیان به مراکز حمایتی است که در آن‌ها بتوانند خدمات بهداشتی، روان‌شناسی و حتی شغلی دریافت کنند. در این زمینه، شهرداری تبریز، نیروی انتظامی، سازمان بهزیستی و دیگر نهادهای مرتبط، با همکاری یکدیگر تلاش می‌کنند تا متکدیان را از خیابان‌ها جمع‌آوری کرده و به مراکز ویژه‌ای برای درمان و حمایت‌های اجتماعی هدایت کنند.

تکدی‌گری، تنها نشانه‌ای از فقر یا سوءاستفاده نیست؛ بلکه چالشی است برای مسئولیت‌پذیری و آگاهی جامعه. با نگاهی دقیق‌تر به این پدیده می‌توانیم بفهمیم که چالش‌های پیچیده اجتماعی و اقتصادی، به پاسخ‌هایی ساده نیاز ندارند. تا زمانی که ریشه‌های تکدی‌گری از بی‌توجهی مسئولان تا نبود آگاهی عمومی مورد توجه قرار نگیرد، خیابان‌های شهر همواره میزبان این چهره‌های خسته و رنج‌دیده خواهد بود.